|
دگرگونى پالئوزوييک
در برخى نقاط ايران سنگهاى پالئوزوييک دگرگون شده و به طور دگرشيب با سنگهاى نادگرگونى همان دوران پوشيده شدهاند. به همينرو، به رغم آرامش نسبى، در پارهاى از نقاط، عملکرد نيروهاى زمينساختى به ظاهر با دگرگونى همراه بوده است. دگرگونيهاى منسوب به پالئوزوييک را ميتوان در نواحى زير ديد.
« ناحية ماکو » : در ناحية ماکو مجموعهاى از سنگهاى آتشفشانى اسيد دگرگونى (در زير)، شيست، فيليت، اسليت (در وسط) و سنگآهک و دولوميت بلورين شده (در بالا) وجود دارد که با همبرى دگرشيب در زير سنگهاى نادگرگونى دونين (سازند مولى) قرار دارند. اگرچه دگرگونيهاى موردنظر در گذشته به سن پرکامبرين دانسته شدهاند ولى، بازوپايان، کنودونت و کرينوييدهاى پيدا شده، گوياى سن اردويسين براى آنها است. به همين دليل، حمدى و بربريان (1977)، قرار داشتن دگرگونيهاى اردويسين در زير رسوبات دونين نادگرگونى را نتيجة عملکرد فاز کوهزايى کالدونين دانستهاند.
« ناحية مشهد » : در جنوب باخترى مشهد مجموعهاى از رسوبات پليتى و سنگهاى اولترابازى دگرگون شده وجود دارد که با رسوبات دگرگون نشدة لياس پوشيده شدهاند. در مورد سن سنگ و زمان دگرگونى اتفاق نظر وجود ندارد. اشتوکلين (1968) سنگ و دگرگونى را به پرکامبرين نسبت داده است. مجيدى (1978) بر اين باور است که سنگهاى دگرگون شده سن دونين – کربنيفر داشته و عامل دگرگونى رخداد هرسينين است. بازنگرى دوبارة دگرگونيها توسط مجيدى (1375) با پيدا شدن سنگوارههاى پرمين در ناحية سفيدسنگ همراه بود و لذا، طرح دگرگونى هرسينين قابل قبول دانسته نشد و مسلم شد که عامل دگرگونى را بايد در فاصلة زمانى پس از پرمين و پيش از لياس محدود کرد. امروزه اين باور وجود دارد که پديدة دگرگونى در ناحية مشهد حاصل يک رويداد برخوردى است که با برخورد دو صفحة ايران و توران شکل گرفته و لذا، کلية فازهاى دگرگونى منسوب به پالئوزوييک مشهد، مربوط به سيمرين پيشين و فازهاى جوانتر (سيمرين ميانى) است.
« ناحية لاهيجان » : آنلز و همکاران (1975)، شيستها و فيليتهاى دگرگونى جنوب لاهيجان را پيامد رخداد کوهزايى هرسينين دانستهاند. قرارگيرى اتفاقى اين دگرگونيها در محل تقريبى زميندرز تتيس کهن و نفوذ گرانيتهاى ترياس (گرانيت لاهيجان) در اين مجموعه، تصور زمينساخت برخوردى ترياس پسين و عملکرد فاز سيمرين پيشين را قوت ميبخشد.
« ناحيــــة طالش » : در جنوب باختـــرى فـــومن و خـاور مــاسولـه يک مجموعــة دگرگونــى به نــام « کمپلکس گشت ( (Gasht Complex» وجود دارد (کلارک و همکاران 1975). اين مجموعه داراى دو بخش جداگانه است.
بخش پايينى از نوع ميکا شيست و گنايسهاى دانه درشت بيوتيتدار است. بخش بالايى که با يک دگرشيبى فرسايشى بر روى واحد پايينى قرار دارد، شامل فيليتهاى شيستى، شيستهاى مسکويتدار است که بيشترين سهم را شيستهاى پليتى دارند. در مجموعة بالايى بلورهاى کيانيت تخريبى وجود دارد که از سنگهاى دگرگونى قديميتر منشأ گرفتهاند و لذا پذيرفته شده که مجموعة گشت دست کم در دو زمان متفاوت دگرگون شده است.
بخش پايينى مجموعة گشت سن پرتوسنجى 12 ± 375 ميليون سال يعنى دونين ميانى دارد. بخش بالايى در زير سنگآهکهاى ميکروفسيلدار پرمو – ترياس نادگرگونى قرار دارند ولى به باور کلارک (1975)، مجموعة پايينى سنگهاى پرکامبرين هستند که در اثر رويداد کالدونين دگرگون شدهاند و پيامد دگرگونى در مجموعة بالايى مديون رخداد هرسينين است.
علوى (1991) بين مجموعة گشت و سنگهاى پالئوزوييک شناخته شدة البرز شباهتى نديده و قرارگيرى اتفاقى آنها در محل زميندرز تتيس کهن سبب شده تا نامبرده بر اين باور باشد که دگرگونيهاى مورد سخن پيسنگ دگرگونى هرسينين توران هستند که در نتيجة عملکرد گسلهاى راندگى بر روى صفحة غيرفعال البرز رانده شدهاند.
« ناحية سنندج – سيرجان » : يکى از ويژگيهاى آشکار پهنة سنندج – سيرجان به عنوان يک کافت درون قارهاى، همراهى سنگهاى پالئوزوييک با سنگهاى آتشفشانى است. مجموعههاى رسوبى و همراهان آتشفشانى پالئوزوييک اين پهنه، به ويژه در حوالى سيرجان، اسفندقه و حاجيآباد دگرگون شدهاند و در مواردى پيشرفت دگرگونى به حدى است که گدازههاى بازالتى به آمفيبوليت و سنگهاى کربناتى به مرمر تبديل شدهاند.
در مورد عامل و زمان دگرگونى سنگهاى پالئوزوييک سنندج – سيرجان اتفاق نظر وجود ندارد. گروهى فرآيند دگرگونى را در دو زمان متفاوت ميدانند. در دگرگونى نخست سنگهاى پالئوزوييک پايين در رخسارة شيست سبز دگرگون شدهاند. در دگرگونى دوم، سنگهاى پرمين – ترياس، در مرز بالاى شيست سبز تا دگرگونى ملايم دگرگون شدهاند. هر دو دگرگونى، با رسوبات دگرگون نشدة ژوراسيک پوشيده شدهاند و لذا، دگرگونى نخست مربوط به رويداد هرسينين و دگرگونى دوم حاصل رخداد سيمرين جوان است.
يافتههاى زمينشناسى جديد اين باور را به وجود آورد که دگرگونى هرسينين پرسشآميز است و دو فاز دگرگونى ياد شده به سن ترياس پسين و وابسته به رخداد سيمرين پيشين است که به صورت دگرگونى ديناموترمال عمل کرده است |